منظومه ی شمسی را بیشتر بشناسیم

نوشته محمد گنجی یکشنبه - ۸ بهمن ۱۳۹۶

منظومه ی شمسی شامل ستاره ی درخشان خورشیدوهشت سیاره عطارد، زهره، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون است که هر یک در مدارهای جداگانه ای به دور خورشید می گردند.

منظومه ی شمسی

منظومه ی شمسی

منظومه ی شمسی از تمام سیاراتی که به دور خورشید گردش می کنند، تشکیل شده است. افزون بر سیارات، در این منظومه اقمار، ستاره های دنباله دار، سیارک ها، خرد سیارات و گرد و غبار و گاز نیز حضور دارند.

 

در شریطی کهمنظومه ی شمسی دارای هشت سیاره است اما بیش از ۱۰۰ دنیا دارد. در ادامه ایمیل حقایقی جالب توجه درباره سیارات این منظومه ارائه می کنیم.

 

منظومه ی شمسی – سیاره عطارد

عطارد نزدیک‌ترین سیاره به خورشید و همچنین کوچکترین سیاره در منظومه شمسی است. عطارد تنها طی ۸۸ روز زمینی مدار سالانه خود را تکمیل می کند.

به همین دلیل دمای سطح سوزان عطارد می تواند تا حدود ۴۵۰ درجه سانتی گراد در روز افزایش پیدا کند. اما از آنجا که جو این سیاره به اندازه کافی قدرت نگه داشتن حرارت را ندارد، در هنگام شب دمای این سیاره تا حدود منفی ۱۷۰ درجه سانتی گراد کاهش پیدا می کند. این اختلاف دما در میان شب و روز یک سیاره در بین سیارات منظومه شمسی بسیار شگفت انگیز است.

عطارد سریع‌ترین سیاره در منظومه شمسی است و تنها طی ۱۱۶ روز زمینی یک بار به دور خورشید گردش می کند.

عطارد نزدیکترین سیاره به خورشید است. از اینرو ، دمای آن در روز به ۴۰۰ درجه سانتیگراد می‌رسد. در این دما سرب هم ذوب می‌شود. شبها دما افت می‌کند و احتمالا تا ۲۰۰ درجه سانتیگراد پایین می‌آید. عطارد جو ندارد و نمی‌تواند گرما را نگه دارد. از اینرو دمای شب و روز آن تفاوت زیادی باهم دارند. یک بار چرخش آن به دور خود ۵۹ روز و یک بار گردش آن به دور خورشید ۸۸ روز طول می‌کشد. مدار عطارد کاملا به شکل بیضی است و در نتیجه فاصله آن از خورشید بین ۴۷ تا ۶۹ میلیون کیلومتر تغییر می‌کند. این سیاره کوچک اندکی از ماه بزرگتر است.

موقعیت عطارد نسبت به زمین

عطارد نزدیکترین سیاره به خورشید و نیز کوچکترین سیاره خاکی است. هر سال در حدود سه بار به عنوان ستاره درخشان شامگاهی در نزدیکی افق غروب خورشید و نیز به عنوان یک ستاره صبحگاهی ظاهر می‌شود. بخاطر سرعت کم آن نسبت به زمین از لحاظ افسانه‌ای ، خدای روشنی نامیده شده است. در مواقعی ، عطارد در درخشندگی شبیه زحل می‌شود، اما معمولا بواسطه درخشندگی همسایه‌اش ، خورشید ، ناپدید می‌گردد.

منظومه ی شمسی

حرکت عطارد

عطارد در یک مدار با ثابت خروج از مرکز (e=0.02056) و میل زیاد (۷ درجه نسبت به دایره ‌البروج) با نیم قطر اطول ۰.۰۳۸۷۱Au و یک دوره تناوب مداری نجومی ۸۷.۹۶ روز به دور خورشید می‌گردد. بزرگترین زاویه کشیدگی این سیاره که از زمین مشاهده شده است، از ˚۱۸(قرین خورشیدی) تا ˚۲۸ (بعید خورشیدی) ، با متوسط ۲۳ قرار دارد. تصور می‌شد که دوره تناوب چرخشی نجومی ‌عطارد یا (مانند زمین) ۲۴ ساعت یا بطور همزمان ۸۸ روز باشد. اما در اوایل سال ۱۹۶۰ میلادی برای اولین بار تپشهای راداری منعکس شده از سطح عطارد دریافت شدند و در سال ۱۹۶۵ میلادی جی.اچ. پتنژیل (G.H.Pettengill) و آر.بی. وایس مستقیما با استفاده از فنهای راداری دوپلری نشان داده‌اند که دوره تناوب چرخشی عطارد در حدود ۵۹ روز است.

گرانش سیاره

جاذبه سطحی عطارد به قدری ضعیف است که قادر به نگهداری ذرات اطراف خود نیست. در نتیجه عطارد تقریبا فاقد جو است. چگالی فضایی اطراف عطارد حدود ۱۰۰۰ میلیارد برابر کمتر از چگالی جو زمین است.

مشخصه‌های فیزیکی

شعاع عطارد ۲۴۴۰۰ کیلومتر است. جرم آن ۳۳x1023kg می‌باشد که از اختلالات گرانشی بر روی فضاپیما محاسبه شده است. عطارد هیچ قمر طبیعی ندارد. چگالی متوسط آن ۵۴۲۰ کیلوگرم بر متر مکعب می‌باشد که نظیر یک سیاره خاکی است، اما برای اندازه عطارد زیاد است. از آنجا که گرانش کلی عطارد کمتر از زمین است (فشردگی آن کمتر است)، اما چگالی حجمی ‌آن در حدود چگالی حجمی‌ زمین می‌باشد، لذا باید در برگیرنده مقدار بیشتری از فلزات باشد.

حدس می‌زنیم که در داخل عطارد یک گوشته صخره‌ای و یک هسته بزرگ فلز( شاید نیکل وآهن) وجود داشته باشد. عطارد هوا ندارد. در آن ، پس از سپری شدن روز بی‌درنگ شبی سرد فرا می‌رسد. از اینرو ، سطح آن در نتیجه فرسایش تغییر نمی‌کند. طی هزاران میلیون سال ، سطح عطارد مورد اصابت خرده سنگهای فضایی قرار گرفته است. به علت این بمباران مداوم اکنون سطح سیاره پر از گودال است. کف گودالها پوشیده از گرد و غباری است که از متلاشی شدن این خرده سنگها به‌وجود آمده است.

منظومه ی شمسی

 میدان مغناطیسی

درسال ۱۹۷۴ میلادی (۱۳۵۳ شمسی) سفینه فضایی مارنیر۱۰ از کنار عطارد گذشت. مارینر ۱۰ یک میدان مغناطیسی ضعیف سیاره‌ای را با شدتی در حدود ۲۲۰nT ، ۱nT=10-9T آشکار کرد. اگر چه این مقدار کوچک است. ولی برای قطع مغناطوسپهر در بادهای خورشیدی کافی است. در اینجا میدان مغناطیسی ، ذرات باردار (اکثرا پروتونها) را از باد خورشیدی اطراف سیاره منحرف می‌کند.

به نظر می‌رسد که میدان عطارد یک دوقطبی باشد که کم و بیش با محور چرخش سیاره ، در یک امتداد قرار گرفته است. دراین صورت ، بطور کلی میدان مغناطیسی عطارد شبیه میدان مغناطیسی زمین ولی ضعیفتر از آن است. حضور یک میدان مغناطیسی و همچنین چگالی زیاد سیاره دلالت بر آن دارد که عطارد مانند زمین دارای یک هسته فلزی است که عمدتا از آهن و نیکل تشکیل شده است. به نظر می‌رسد که این سیاره همانند یک آهنربای دائمی ‌است. میدان مغناطیسی زمین صدبار شدیدتر از میدان مغناطیسی عطارد است

حوزه کالریس

حوزه کالریس به وسعت ۱۳۰۰ کیلومتر (۸۰۰ مایل) بزرگترین حوزه ناشی از برخورد شهابسنگها به سطح عطارد است. حلقه‌های کوهستانی هم مرکز ناشی از برخورد شهابسنگهای عظیم ، این حوزه را محصور کرده‌اند. کف این حوزه پوشیده از گدازه سفت شده است، همچنین گودالهای کوچک و جوان نیز در کف این حوزه یافت می‌شوند. کالریس واژه‌ای لاتینی و به معنای گرما می‌باشد. این اسم به این دلیل انتخاب شده است که این حوزه هنگام نزدیک شدن عطارد به خورشید یک دور در میان ، رو به خورشید بوده و گرمترین نقطه سیاره می‌گردد.

منظومه ی شمسی

گودالها

سطح سیاره عطارد پوشیده از گودالهای شهابسنگی است که حدود ۳.۵ میلیارد سال پبش بر اثر بمباران شهابسنگها بوجود آمده‌اند. اندازه گودالهای موجود در عطارد از چند متر تا ۱۰۰۰ کیلومتر (۶۰۰ مایل) متغیر است. گودالهای بزرگتر ، حوزه نامیده می‌شوند. گودالها دارای مشخصاتی نظیر قله‌ها و حلقه‌های کوهستانی ، دیوارهای تراس دار و رگه‌هایی درخشان از توف (موادی که بر اثر برخورد شهابسنگ به بیرون پرتاب می‌شوند) هستند. مشخصات یک گودال به اندازه ، سرعت و جهت شهابسنگی که آنرا بوجود آورده بستگی دارد.

تحول سطح

چون ماه و عطارد هر دو فاقد جوهای قابل توجهی هستند، آب و هوا ، سطوحشان را فرسوده نمی‌کند. هر دو جهانهای کوچکی با ناحیه داخلی سردتر از ناحیه داخلی زمین هستند. اکنون نه آتشفشانهای فعال زیادی دارند و نه دستخوش تحول سطحی دائمی ‌می‌شوند که زمین از انتقال یافتن صفحات پوسته‌ای تجربه کرده است. فقدان جو و کوتاه بودن زمان تحول پوسته‌‌ای هر دو به جرمهای کوچک ماه و عطارد مربوط می‌شود و جو آنها برای مدت طولانی حفظ نمی‌شود.

همچنین جرمهای کوچک دلالت بر این دارند که حرارت داخلی‌شان از تلاشی مواد رادیواکتیو نسبت به مقدار مشابه برای زمین کمتر است و جریان گرمایی‌شان به طرف بیرون چنان سریع می‌باشد که هر دو جسم به سرعت سرد خواهند شد. داخل زمین داغ است و شارش گرمایی به طرف بیرون آن ، جریانهایی در گوشته پلاستیکی ایجاد می‌کند و اینها تحول پوسته زمین را نیرو می‌بخشند. ماه و عطارد هر دو فاقد این ترکیب درونی داغ و گوشته پلاستیکی هستند.

عطارد سریع‌ترین سیاره در منظومه شمسی است

 

منظومه ی شمسی – سیاره زهره (ونوس)

سیاره زهره (ونوس) دارای اتمسفری ضخیم است که بیشتر از ۹۶ درصد آن از دی اکسید کربن تشکیل شده است. ونوس یا زهره نام خود را از الهه عشق و زیبایی روم باستان گرفته و سیاره خواهر زمین نامیده می شود.

سیاره شناسان با مشکلات زیادی برای شناسایی شرایط موجود در سطح سیاره زهره مواجه هستند، چرا که جو این سیاره همیشه با لایه ای بسیار ضخیم از ابر اسید سولفوریک پوشیده شده است. دمای سطح این سیاره در برخی مواقع به ??? درجه سانتیگراد هم می رسد. به نظر می رسد دمای بالای سیاره زهره به خاطر اثر پدیده گازهای گلخانه ای باشد. این پدیده باعث شده است تا زهره داغ ترین سیاره منظومه شمسی لقب بگیرد.

از نظر اندازه و گرانش، زهره نزدیک‌ترین سیاره به سیاره زمین است.

زهره یا ناهید دومین سیاره منظومه شمسی می باشد. این سیاره پس از مریخ نزدیکترین سیاره به زمین است . گاه زهره را ستاره بامدادی و گاه ستاره شامگاهی می نامند . درخشندگی زیاد زهره به علت بازتابانیدن مقدار زیادی از نور خورشید است ، و این به نوبه خود ، ناشی از آن است که پوشش ضخیمی از ابر زهره را احاطه کرده استه این ابرها مانند ابرهای جو زمین از بخار آب ساخته نشده اند ، بلکه از اسید سولفوریک چگالی که حاصل آتشفشانهای فعال است ، تشکیل شده اند قسمت اعظم بقیه گازی که در جو زهره یافت می شود.

سطح زهره همچون سطح عطارد بسیار داغ است . برای حرارت زیاد سطح زهره می توان دو دلیل ذکر کرد:

منظومه ی شمسی

 ۱.زهره به خورشید نزدیک است (مانند عطارد)

 ۲.مقدار بسیار زیادی از حرارت خورشید در دی اکسیدکربن موجود در سیاره و در زیر پوشش ابری آن به دام می افتد . این دو همچون شیشه های گلخانه عمل می کنند و اجازه نمی دهند که حرارت وارده ، مجددآً از سطح سیاره به خارج فرستاده شود . به این پدیده ، اثر گلخانه ای در زهره نام دادند امروزه ، اثر گلخانه ای در زمین نیز اهمیت یافته است و بسیاری از دانشمندان معتقدند که ما با سوزاندن نفت ، ذغال سنگ ، گاز و چوب بیشتر ، دی اکسیدکربن زیادتری را آزاد می کنیم که در جو زمین به دام می افتد . هر چند که تولید این حرار

 

ت وضعیتی همچون وضعیت زهره را در زمین به وجود نمی آورد ، اما می تواند خطرات بسیاری را در پی داشته باشد . مثلاً ، با آب شدن یخ در مناطق قطبی ، سطح آب دریاها بالا می آید.

از آنجا که زهره جوی چگال دارد ، حتی با قویترین تلسکوپها نیز نمی توان سطح آن را مشاهده کرد . اما ماهوارهها به کمک دستگاه رادار ، اطلاعاتی از سطح زهره به دست آورده اند . زهره نیز مانند مریخ دارای چشم اندازهای تماشایی همچون دشتها ، کوهها ، فلاتها ، پرتگاههای عظیم و آتشفشانها است

 

زهره نزدیک‌ترین سیاره به سیاره زمین است.

 

منظومه ی شمسی – سیاره زمین

حدود ۷۱ درصد از سطح سیاره زمین با آب پوشیده شده است. زمین تنها سیاره در منظومه شمسی محسوب می شود که مقدار قابل اندازه گیری از آب را دارا است.

 

سن سیاره زمین حدود ۴.۵ میلیارد سال ارزیابی شده است و از هسته ای آهنی سود می برد. حدود ۷۸ درصد از اتمسفر این سیاره را نیتروژن تشکیل می دهد.

زمین ، سومین سیاره نزدیک به خورشید و بزرگترین سیاره در میان سیارات درونی است. ساختار درونی زمین مثل سایر سیارات درونی از یک هسته داخلی و یک هسته خارجی به همراه لایه‌های مذاب و نیمه مذاب و سنگی جامد تشکیل یافته است. هسته داخلی فلزی و جامد بوده و توسط هسته خارجی که فلزی و مذاب است، احاطه شده است.

زمین شرایط بسیار منحصر بفردی دارد. هیچکدام از سیارات دیگر آب مایع و جو پر اکسیژن نداشته و حیات در آنها وجود ندارد. تکامل تدریجی زمین که ۴.۵ میلیارد سال

طول کشیده است، همچنان بطور طبیعی و نیز بر اثر فعالیتهای انسان ادامه خواهد داشت. همچنین چگالی زمین از تمام سیارات دیگر بیشتر است.

 زمین در آغاز شکل گیری

    * در اوایل پیدایش منظومه شمسی ، ذرات ریز غبار موجود در قرص خورشید که عمدتا از گاز و غبار تشکیل شده بود، پس از برخورد به هم چسبیده و اجسام بزرگ و بزرگتری را بوجود آوردند. بدین ترتیب چهار سیاره درونی از این ذرات شکل گرفتند.

       * ۴.۵ میلیارد پیش ، زمین دارای سطحی داغ ، قرمز و نیمه مذاب بود. پس از گذشت میلیونها سال ، سطح زمین شروع به سرد شدن نمود و پوسته جامدی ، به دور زمین بوجود آمد. گازهای داغ و مواد مذاب از لایه‌های زیرین و از طریق دهانه‌های آتشفشانی بیرون زده و جو ضخیم زمین را بوجود آوردند. در همین مدت شهاب سنگهای زیادی به سطح زمین خوردند و هزاران گودال شهاب سنگی را در سطح زمین بوجود آورد. و مقدار زیادی غبار به جو زمین اضافه کردند.

 منظومه ی شمسی

    * پس از یک میلیارد سال ، زمین به اندازه کافی سرد شده بود تا بخار آب موجود در جو متراکم شده و قطرات آب را بوجود آورد. این قطرات آب میلیونها سال به شکل باران شدید به سطح زمین افتاده ، باعث پاک شدن جو زمین و بوجود آمدن اقیانوس شدند. کره زمین به تدریج به شکل کنونی درآمده است.

کره مغناطیسی

    * با چرخش زمین به دور خودش ، چرخه‌هایی در هسته خارجی آن که از آهن مذاب تشکیل شده بوجود آمده ، جریانهای الکتریکی تولید می‌کنند. این جریانها باعث ایجاد یک میدان مغناطیسی در فضای اطراف زمین شده و پوششی محافظ در اطراف آن ایجاد می‌کنند (کمربند تشعشعی زمین). این میدان که کره مغناطیسی نامیده می‌شود، زمین را در برابر جریانهای سریع ذرات باردار بادهای خورشیدی محافظت می‌کند.

           * بعضی از این ذرات در دو نقطه میدان مغناطیسی به نام کمربندهای «وان آلن» به دام می‌افتد. کره مغناطیسی بیشتر بادهای خورشیدی را از زمین دور می‌کند، اما جریانهای ذرات باد خورشیدی آنقدر قوی هستند که قسمت جلویی کره مغناطیسی را مسطح نموده و باعث کشیدگی عقب آن می‌شوند

سن سیاره زمین حدود ۴.۵ میلیارد سال ارزیابی شده است

 

منظومه ی شمسی – سیاره مریخ

سیاره مریخ که به نام سیاره سرخ نیز شناخته می شود منزلگاه المپوس مونز، دومین کوه بلند شناخته شده در منظومه شمسی است.

 

سرخ دیده شدن مریخ به واسطه تراکم بالای اکسید آهنی است که روی سطح آن یافت می شود. سیاره مریخ دارای دو ماه کوچک با شکل نامنظم به نام های “فوبوس” و “دیموس” است.

سیاره سرخ رنگ مریخ دارای بلندترین کوه ها و عمیق ترین دره ها در میان سایر سیارات منظومه شمسی است. کوه آتشفشانی عظیم الجثه المپیوس به ارتفاع ۲۷ کیلومتر که ارتفاعی سه برابر قله اورست دارد در این سیاره قرار دارد و این در حالیست که دره ایی عمیق و طویل در نزدیکی استوای مریخ کشیده شده است. نام این دره «مارینر» است و چهار هزار کیلومتر عرض دارد. بعضی از مناطق این دره آنچنان عمیق است که اگر فرض کنیم کوه اورست را درون دره جای داده ایم، شاید نوک قله به لبه های دره نرسد.

منظومه ی شمسی

گردبادهای مریخ

طوفان های عظیم گرد و غبار در مریخ بزرگترین نوع ازاین گونه طوفان ها در منظومه شمسی هستند که می توانند تا یک ماه ادامه داشته باشند. یک نظریه درباره چگونگی گسترش این طوفان ها در مریخ بیان می کند که هنگامی که باد، گرد و غبار را به سمت بالای جو می برد، گرد و غبار نور خورشید را جذب می کند و هوای اطراف را گرم می کند. هنگامی که گرمای هوا بیشتر می شود, بادهای بیشتری رخ می دهد و گرد و غبارهای بیشتری را بالا می برد. در نتیجه طوفان قوی تر می شود.

در بین سیارات ، مریخ بیش از بقیه ، توجه دانشمندان را به خود جلب کرده است . این دو دلیل عمده دارد .

 

 ۱ -مریخ در میان سیاراتی که در فاصله دوری از خورشید قرار دارند ، از همه به زمین نزدیکتر است : مریخ در مدار خود ، گاه نسبتاً به زمین نزدیک می شود و در فاصله حدوداً ۵۶ میلیون کیلومتری از آن قرار می گیرد و یکی از درخشانترین اشیاء آسمان شب ما می شود . رنگ این سیاره قرمز مایل به نارنجی است و می توان آن را با چشم غیر مسلح به راحتی دید . به مریخ لقب سیاره سرخ داده شده است .

 ۲ -مریخ و زمین از چند نظر به یکدیگر شبیه اند: طول زمانی یک روز مریخ فقط در حدود ۴۰ دقیقه از یک روز ما کوتاهتر است . مریخ جو دارد ؛ مثل زمین فصولی دارد و در قطبهای خود ، کلاهکی از یخ بر سر نهاده است . زمانی دانشمندان زیادی معتقد بودند که ممکن است در این سیاره حیاط وجود داشته باشد.

از آن زمان تا به حال ، تعدادی خبریاب فضایی بدون سرنشین به مریخ رفته و گزارش ها عکس های زیادی به زمین فرستاده اند . این مدارک تقریباً مارا مطمئن میکند که در این سیاره هیچ خبری از حیات نیست اما چه بسا که آب و هوای قبلی مریخ بیشتر مناسب زندگی بوده باشد . متأسفانه ، جو مریخ برای بشر قابل تنفس نیست و از دی اکسید کربن و کمی بخار آب تشکیل شده است . همچنین باید گفت که جو مریخ بسیار رقیق است و متوسط فشار جوی در آنجا ، فقط در حدود یک صدم فشاری است که روی زمین وجود دارد جو این سیاره ، در مواقعی که داغ می شود ، بسیار فعال است و باعث وزش بادهایی با قدرت زیاد می گردد . این بادها گرد 

منظومه ی شمسی

و خاک را توده می کنند و طوفانهای شدید گرد و غبار قادرند تمام سطح سیاره را دربرگیرند.

درجه حرارت مریخ بسیار پایین است . در زمستان ، دما ی قطبهای آن به ْ۱۵۰ درجه سانتیگراد ( ْ۲۴۰ فرنهایت ) می رسد . درجه حرارت این سیاره ، در منطقه استوایی آن و در طول روزهای اواسط تابستان ، ممکن است بالاتر از درجه انجماد باشد ، اما شب ها ۸۰ درجه زیر صفر تنزل می یابد . جو مریخ رقیق تر از آن است که گرمای روز را در خود نگه دارد.

فوبوس و دایموس از جمله قمرهای مریخ هستند که قطر اولی ۲۰ کیلومتر و قطر دومی در حدود نصف آن است . مدار فوبوس این قمر را به مریخ نزدیک و نزدیکتر می کند و احتمال می رود که فوبوس حدود صد میلیون سال دیگر به سطح مریخ بر خورد کند و متلاشی گردد.

مریخ سرگردان

به نظر می رسد مریخ از سایر سیارات سرگردان تر باشد. علت این امر آن است که سرعت چرخش مریخ به دور خورشید کمتر از سرعت زمین است و مدارش نیز بزرگتر از مدار زمین می باشد. در نتیجه زمانی که زمین به مریخ رسیده و از آن جلو می افتد به نظر می رسد مریخ به عقب برگشته است.

سیاره مریخ دارای دو ماه کوچک با شکل نامنظم به نام های “فوبوس” و “دیموس” است

 

منظومه ی شمسی – سیاره مشتری

سیاره مشتری سومین شی درخشان در آسمان پس از ماه و زهره است و می تواند نور کافی برای سایه انداختن روی کره زمین را ایجاد کند.

 

مشتری یک غول گازی است و بزرگترین سیاره در منظومه شمسی محسوب می شود و توفانی عظیم در آن گردش می کند. مشتری به واسطه لکه بزرگ سرخ خود که در حقیقت توفانی عظیم است، شهرت دارد.

بدون شک فوق العاده ترین ویژگی سیاره مشتری، لکه سرخ بزرگ آن است. طوفان غول پیکری که به نظر می رسد از ۳۰۰ سال پیش وجود داشته است. این طوفان در راستای کمربندها و منطقه‌های مشتری جریان دارد. از زمان کشف این لکه تا کنون، بارها دیده شده است که قطر آن تا سه برابر قطر زمین افزایش یافته است.

مشتری پنجمین سیاره نزدیک به خورشید و اولین غول از چهار غول گازی است. مشتری بزرگترین سیاره منظومه شمسی بوده و جرم آن از تمام سیارات دیگر بیشتر است. حجم این سیاره ۱۳۰۰ برابر زمین، و جرم آن دو و نیم برابر جرم تمامی سیارات منظومه شمسی است. ابرهای انواری شکل مشتری غالباً از گازهای هیدروژن و هلیوم تشکیل شده اند. جو درونی سیاره حدود ۱۰۰۰ کیلومتر (۶۰۰ مایل) پایین تر از ابرها شروع می شود که در این نقطه گاز هیدروژن به مایع تبدیل می گردد. در اعماق پایین تر، هیدروژن حالت فلزی دارد. در مرکز مشتری، هسته ای سنگی و بسیار داغ وجود دارد که حرارتش به ۳۵۰۰ درجه سانتی گراد (۶۳۰۰۰ درجه فارنهایت) می رسد.

لکه سرخ بزرگ

لکه سرخ بزرگ، یک ناحیه واچرخه ای بزرگ (نوعی گردباد) در ابرهای فوقانی سیاره مشتری است. از زمان کشف این لکه تا کنون، بارها دیده شده که قطر آن تا سه برابر قطر زمین افزایش یافته است. جریانهای چرخان گاز که در این لکه وجود دارند، فسفر را ار جو تحتانی به بالا مکیده و باعث قرمز یا صورتی شدن لکه می شوند. این لکه از محیط اطراف خود بلندتر و سردتر است و هر ۱۲ روز زمینی، یک دور در جهت عکس عقربه های ساعت به دور خودش می چرخد.

قمرهای مشتری

منظومه ی شمسی

شانزده قمر مشتری به چهار گروه چهارتایی تقسیم می شوند . گروه اول در فاصله حدود ۱۳۰۰۰۰ کیلومتری (۸۰۰۰۰ مایل). گروه دوم در فاصله حدود ۲۰۰۰۰۰ کیلومتری (۱۲۵۰۰۰ مایل). گروه سوم در فاصله ۹ میلیون کیلومتری (۶/۵ میلیون مایل). و گروه چهارم در فاصله ای نزدیک به گروه سوم قرار دارند. جهت چرخش تمام گروهها بجز گروه چهارم، همان جهت چرخش مشتری است. همه قمرهای مشتری بجز قمرهای گروه دوم، کوچک هستند. قمرهای گروه دوم که گالیله ای نام دارند هم اندازه ماه زمین هستند.

سیاره مشتری دارای بزرگترین قطر و بیشترین جرم در میان تمام سیارات منظومه شمسی است. استوای مشتری ۱۱ برابر استوای زمین است. این سیاره سریعتر از سایر سیارات به دور خود می چرخد. دوره چرخشی مشتری نصف دوره چرخشی زمین است.

 

مشتری بزرگترین سیاره در منظومه شمسی محسوب می شود

 

منظومه ی شمسی – سیاره کیوان

سیاره کیوان به واسطه حلقه هایی که اطراف آن را فرا گرفته اند، مشهور است. این حلقه ها بیشتر از یخ، سنگ و غبار تشکیل شده اند. یک گردش کامل کیوان به دور خورشید حدود ۲۹.۵ سال زمینی طول می کشد.

 

کیوان دارای ۶۲ ماه شناخته شده است و یکی از آنها به اندازه ای بزرگ است که دارای اتمسفر مختص به خود است. این تنها نمونه در نوع خود در منظومه شمسی محسوب می شود.

سیاره زحل به خاطر حلقه هایی که در اطراف خود دارد بسیار معروف است. بعضی از این حلقه ها به قدری باریک و محو هستند که از زمین دیده نمی شوند تا جایی که یکی از آن ها به تازگی در سال ۲۰۰۹ کشف شده است.

بر روی سیاره زحل، شکلی مانند شش ضلعی توسط دوربین فضاپیمای کاسینی ناسا با وضوح مناسب عکسبرداری شد که بسیار جالب توجه است. دانشمندان گمان می بردند این ساختار ۶ ضلعی مسیر فوران های گازی یا تندبادهای اتمسفری است اما این که چه عاملی می تواند گاز یا جریان هوا را در چنین ساختار سخت و زاویه داری هدایت کند به شکل سوالی بی پاسخ باقی مانده است. این ساختار ۶ ضلعی از زمانی که فضاپیمای وویجر در دهه ۱۹۸۰ آن را کشف کرد به صورت علامت سوالی بزرگ در ذهن دانشمندان باقی مانده است.

سیاره زحل که نام خود را از خدای کشاورزی رومی‌ها گرفته، ششمین سیاره در مدار خورشید و دومین سیاره بزرگ منظومه شمسی پس از سیاره مشتری است.

زحل مطمئنا یک سیاره سلطنتی است که با هزاران حلقه باریک زیبا در اطرافش به عنوان جواهرات آراسته شده و از آن به عنوان جواهر منظومه شمسی نام برده می‌شود, در اینجا به ۱۰ واقعیت جالب در مورد سیاره زحل اشاره شده که ممکن است تاکنون ناگفته باقی مانده باشند.

۱- از آنجایی که سیاره زحل بیشتر از گاز ساخته شده و هلیوم در آن بیشترین سهم را داشته، انسان نمی‌تواند مانند زمین بر روی آن بایستد.

۲- حلقه‌های زحل غول‌پیکر اما نازک هستند. جالب است بدانید که حلقه‌های اصلی این سیاره می‌توانند در فاصله بین زمین و ماه گسترده شوند اما ضخامت آنها کمتر از یک کیلومتر است.

۳- فقط حلقه‌های زحل هستند که با استفاده از تلسکوپهای زمینی قابل مشاهده هستند.

۴- زحل از ۵۳ قمر دارای اسم و ۱۶ قمر احتمالی که در صف انتظار برای تائید بوده، برخوردار است.

 

۵- اولین فضاپیمایی که به سیاره زحل سفر کرده، پایونیر ۱۱ بود که در سال ۱۹۷۳ پرتاب شده و در سال ۱۹۷۹ به زحل رسید.

۶- در حالی که یک روز زمینی ۲۴ ساعت است، یک روز در زحل ۱۰ ساعت و ۳۹ دقیقه طول می‌کشد.

۷- سرعت گردش زحل در مدار خود ۹۹۷۷ کیلومتر بر ساعت بوده که باعث تحدب این سیاره در استوا و مسطح بودن قطبهای آن شده است. می‌توان گفت که زحل مسطح‌ترین سیاره منظومه شمسی است.

۸- تیتان بزرگترین قمر زحل و تنها قمری است که از جو قابل توجه با قطر ۵۹۵ کیلومتر، ۱۰ برابر ضخیمتر از جو زمین برخوردار است.

۹- از آنجایی که زحل نسبت به زمین از خورشید دورتر است، یک گردش آن به دور خورشید به اندازه ۳۰ سال زمینی طول می‌کشد.

۱۰- زحل تنها چهار بار توسط فضاپیماهای پایونیر ۱۱ در سال ۱۹۷۹، وویجر ۱ در سال ۱۹۸۰، وویجر ۲ در سال ۱۹۸۱ و کاسینی در سال ۲۰۰۴ مورد بازدید قرار گرفته است. جالب است بدانید که کاسینی به داخل مدار مریخ رفته و تصاویری از حلقه‌ها و قمرهای آن ثبت کرده بود.

منظومه ی شمسی

زحل دومین سیاره بزرگ منظومه شمسی است . زحل هم مانند مشتری به جای سنگهای سخت از گاز تشکیل شده است و با توجه به اندازه اش، تند می چرخد . فقط تقریباً ۱۰ساعت و ۱۵ دقیقه طول می کشد که این سیاره یک بار به دور محور خود بچرخد . یکی از نتایج چنین چرخش سریعی، فرورفتگی در قطبهای آن است؛ درست مانند قطبهای هر سیاره گازی دیگری که تند بچرخد. دومین نتیجه، وزش بادهای بسیار شدید در سطح آن است . در منطقه استوای زحل،بادها در همان جهت چرخش سیاره می وزند، در  حالی که در مناطق نزدیک قطبها، جهت وزش باد عکس  جهت چرخش زحل است . جو زحل در فاصله بین این دو  کمربند، آشفته و به طوفانی خشن تبدیل می شود و  سرعت باد اغلب به ۱۸۰۰ کیلومتر در ساعت می رسد .

زحل سیاره ای حلقه دار و صاحب اقمار است . این حلقه ها  از تعداد زِیادی قطعات کوچک یخ و سنگ تشکیل شده  است . هرچند که اکنون هفت حلقه مختلف در اطراف زحل  تشخیص داده شده است، اما در مورد منشأ این حلقه ها هنوز نظر واحدی به دست نیامده است .

فضا آزماهای ویه جر نه تنها اطلاعات بیشتری درباره حلقه های زحل به دست آورده اند، بلکه قمرهای دیگری را نیز کشف کرده اند . تاکنون حداقل ۲۱ قمر کشف شده است که کمتر از نصف آنها را می توان با تلسکوپ مشاهده کرد . برخی قمرهای تازه کشف شده بسیار کوچکند و بعضی فقط ۳۰ کیلومتر قطر دارند . سایر قمرها بسیار بزرگند . مثلاً تایتان که دومین قمر بزرگ منظومه شمسی است، ۵۱۰۰ کیلومتر قطر دارد و فقط گانیمد، یعنی قمر غول پیکر مشتری از آن بزرگتر است.  

 

یک گردش کامل کیوان به دور خورشید حدود ۲۹.۵ سال زمینی طول می کشد

 

منظومه ی شمسی – سیاره اورانوس

اورانوس به عنوان یک غول یخی شناخته می شود و تنها سیاره در منظومه شمسی است که از نام یک خدای یونانی به جای یک نام رومی بهره می برد. اوانوس اندکی کمتر از ۳ میلیارد مایل از خورشید فاصله دارد و حول یک محور موازی گردش می کند.

منظومه ی شمسی

این به معنای آن است که هر قطب اورانوس روزها و شب هایی که ۴۲ سال زمینی طول می کشند را تجربه می کنند. از نظر فاصله، اورانوس هفتمین سیاره از خورشید محسوب می شود.

برخلاف سایر سیارات، محور دوران اورانوس به حدی انحراف دارد که تقریبا به صفحه مداری اش چسبیده است. این انحراف زاویه در بیشتر سیارات متجاوز از ۳۰ درجه نیست. برای مثال زاویه انحراف محور دوران زمین با صفحه مداری اش ۵/۲۳ درجه می باشد. اما در مورد اورانوس این زاویه انحراف معادل ۹۸ درجه است. بسیاری از ستاره شناسان بر این باورند که برخورد جرمی تقریبا در ابعاد زمین با اورانوس، در اوایل دوران تشکیل این سیاره، منجر به ایجاد چنین انحراف شدیدی شده است

اما دارای سردترین اتمسفر با دمای منفی ۳۵۰ درجه فارنهایت (۱۷۶.۷ درجه سلسیوس) است.

اورانوس هفتمین سیاره نزدیک به خورشید و سومین غول از چهار غول گازی است. جبه‌ای از گاز و یخ هسته سنگی این سیاره را پوشانده است. جو اطراف جبه غالباً از متان ساخته شده ، که این گاز باعث وجود رنگهای آبی و سبز که از مشخصات بارز این سیاره هستند، می‌شود. اورانوس در کناره‌های خارجی و سرد منظومه شمسی قرار داشته ، دمای ابرهای فوقانی آن به ۲۱۰ درجه سانتیگراد زیر صفر (۳۴۶- درجه فارنهایت) می‌رسد. علی رغم داشتن ۱۵ قمر و یک منظومه حلقوی ، سطح اورانوس مشخصه خاصی ندارد. تنها مشخصاتی که تا کنون مشاهده شده‌اند چند ابر متانی هستند که در سال ۱۹۸۶ بوسیله کاوشگر فضایی ویجر۲ کشف شدند.

منظومه ی شمسی

رصد اورانوس

تحت شرایط بسیار عالی ، اورانوس را می‌توان با چشم غیر مسلح دید. هنگام مشاهده با تلسکوپ ، اورانوس بصورت حلقه کوچکی به رنگهای سبز و آبی دیده می‌شود. ۱۵ قمر اورانوس تا کنون کشف شده‌اند که به موازات استوای سیاره و در جهت چرخش سایره ، به دور آن می‌چرخند. در اثر انحراف محور چرخش اورانوس ، صفحه استوای سیاره تقریباً عمود بر صفحه دایره البروج است.

به همین سبب ، گاهی اوقات مانند سالهای ۱۹۴۵ و ۱۹۸۷، اگر از زمین به اورانوس بنگریم فقط قطب آن دیده شده ، مدار قمرهای سیاره تقریباً بصورت صفحه‌ای کامل به نظر می‌رسد. بعضی اوقات نیز ، مانند سالهای ۱۹۶۶ و ۲۰۰۸ ، کناره مدار قمرهای اورانوس دیده شده ، چنین به نظر می‌رسد که قمرها در مسیری مستقیم عقب و جلو می‌روند.

خواص فیزیکی اورانوس

محور چرخش اورانوس حدود ۹۸ درجه نسبت به صفحه مدار سیاره به دور خورشید انحراف دارد. بنابراین اورانوس بر خلاف سایر سیاره‌ها ، روی محوری تقریباً افقی می‌چرخد. انحراف محور اورانوس تأثیر زیادی بر قطبهای سیاره می‌گذارد و باعث می‌شود که هر قطب از دوره تناوب مداری که ۸۴ سال زمینی طول می‌کشد، ۴۲ سال را در روشنایی و ۴۲ سال دیگر را در تاریکی بگذراند. به هر حال ، اورانوس به قدری از خورشید دور است که تفاوت دما در قطبها در طول تابستان و زمستان فقط ۲ درجه سانتیگراد (۳.۶ درجه فارنهایت) است.

اورانوس سومین سیاره بزرگ منظومه شمسی بوده ، بزرگی آن ۴ برابر زمین است. دوره تناوب مداری این سیاره ۸۴ سال زمینی است و بعد از نپتون و پلوتون ، طولانی‌ترین مدار را دارد.

 حلقه‌های اورانوس

منظومه ی شمسی

 بخاطر تیرگی زیاد مواد سازنده حلقه‌های اورانوس ، مشاهده آنها بسیار مشکل است. در سال ۱۹۷۷، این حلقه‌ها در مسیر نور یک ستاره قرار گرفته و بدین ترتیب کشف شدند. کاوشگر فضایی ویجر۲ در سال ۱۹۸۶ یازده حلقه باریک این سیاره را از نزدیک مورد بررسی قرار داد. مواد تشکیل دهنده این حلقه‌ها سنگهایی به اندازه یک متر (یک یارد) هستند. پهنای حلقه “اپسیلون” از ۲۰ تا ۱۰۰ کیلومتر (۱۲ تا ۶۰ مایل) متغیر است.

 قمرهای اورانوس

۱۵ قمر تا کنون برای اورانوس شناخته شده‌اند که مواد تشکیل دهنده تمام آنها مخلوطی از سنگ و یخ است. در سطح چهار قمر بزرگ اورانوس (ابرن ، تیتانیا ، آمبریل ، آریل) گودالهای شهابسنگی وجود دارند. سطح میراندا ، پنجمین قمر بزرگ اورانسو ، مشخصات مختلفی دارد، از جمله دشتهایی پوشیده از گودالهای شهابسنگی قدیمی ، تپه‌های بزرگ و دره‌های عمیقی که سطح این قمر را شکافته‌اند. به نظر ستاره شناسان ، دلیل ویژگیهای متفاوت سطح میراندا این است که این قمر احتمالاً بر اثر یک تصادم عظیم متلاشی شده و سپس دوباره جمع شده است.

اورانوس به عنوان یک غول یخی شناخته می شود

 

منظومه ی شمسی – سیاره نپتون

نپتون نام خود را از خدای دریا در روم باستان گرفته است و دورترین سیاره به خورشید محسوب می شود. نپتون در سال ۱۹۸۹ توسط کاوشگر فضایی ویجر ۲ مشاهده شد. این کاوشگر فضایی ۱۲ سال پیش از آن تاریخ توسط ناسا پرتاب شده بود.

در سیاره نپتون تندبادهایی وجود دارد که با سرعت ۱۵۰۰ مایل در ساعت حرکت می کنند. علت شکل گیری این بادها که سریعترین بادهای منظومه شمسی به حساب می آیند هنوز راز سر به مهری است که درباره آن، نظری قطعی وجود ندارد. این بادها در حالی بر روی نپتون وجود دارند که این سیاره دورترین سیاره نسبت به خورشید محسوب است.

نپتون نخستین سیاره ای بود که به واسطه پیش بینی های ریاضی به جای مشاهده مستقیم کشف شد. “الکسیس بووارد”، فضانورد، متوجه اختلافی در مدار اورانوس شد که خیلی زود با حضور نپتون توضیح داده شد.

قمرهای نپتون

قبل از آنکه ویجر۲ در سال ۱۹۸۹ به مطالعه نپتون بپردازد، از هشت قمر نپتون فقط تریتون ونیراید شناخته شده بودند. تریتون سردترین جسم شناخته شده در منظومه شمسی است که دمای سطح آن ۲۳۵- درجه سانتیگراد (۳۹۱- درجه فارنهایت) است. جو رقیقی از نیتروژن در اطراف این قمر وجود دارد.

منظومه ی شمسی

مدار نامنظم نپتون

ما تا کنون فقط توانسته‌ایم ۹ سیاره را در منظومه شمسی شناسایی کنیم، اما آیا سیاره‌های دیگری نیز در این منظومه وجود دارند؟ به نظر بعضی از ستاره شناسان بی نظمی‌هایی که در مدار نپتون مشاهده شده ، ممکن است توسط سیاره دهم که جرم زیادی داشته و خارج از مدار پلوتون قرار دارد ایجاد شده باشند. این سیاره فرضی سیاره ایکس نام گرفته است. مخالفین این فرضیه بر این عقیده‌اند که منظومه شمسی دارای ماده کافی برای تشکیل سیاره علاوه بر ۹ سیاره دیگر نبوده و همچنین تشکیل این سیاره در چنین فاصله‌ای مطابق با عمر منظومه شمسی نیست. نپتون بعد از پلوتون ، دورترین سیاره از خورشید و از لحاظ بزرگی چهارمین سیاره منظومه شمسی است. کوچکترین غول گازی بوده و مانند سایر غولهای گازی ، حلقه‌هایی از غبار و ذرات دیگر در اطراف خود دارد

 

 

نپتون هشتمین سیاره نزدیک به خورشید و چهارمین غول گازی است. از لحاظ اندازه و ساختار شبیه به سیاره همسایه‌اش ، اورانوس ، می باشد. جو آبی رنگ و درخشان این سیاره بخاطر وجود گاز متان در آن است. شکلهای ابر مانند متعدی روی این سیاره وجود دارند که مهمترین آنها لکه سیاه بزرگ نام دارد. این لکه ، مجموعه طوفانی عظیمی به بزرگی کره زمین است. شکلهای ابر مانند نپتون ، توسط سریعترین بادهای منظومه شمسی با سرعتی معادل ۲۲۰۰ کیلومتر در ساعت (۱۳۷۰ مایل در ساعت) جابجا می‌شوند. زیر این ابرها ، جبه‌ای از یخ و گاز و هسته‌ای سنگی و کوچک قرار دارد.

منظومه ی شمسی

لکه سیاه بزرگ

لکه سیاه بزرگ و لکه سیاه کوچک واچرخه‌هایی بیضی شکل در جو نپتون هستند که بوسیله سریعترین بادهای منظومه شمسی ، در جهت عکس چرخش نپتون حرکت می‌کنند. ابر کوچکی به نام اسکوتر که از نوع ابر سیروس است، در ارتفاع متفاوتی نسبت به لکه‌ها قرار دارد که باد کمتری در این نقطه می‌وزد. موقعیت این ابر نسبت به هسته نپتون ثابت مانده و در جهت چرخش نپتون ، که مخالف جهت حرکت لکه‌هاست، حرکت می‌کند.

لکه سیاه بزرگ ، انبوهی از گازهای مختلف که در وسعتی به اندازه سطح زمین ، با سرعتی حدود ۱۰۰۰ کیلومتر در ساعت (۶۲۰ مایل در ساعت) ، معادل سرعت صوت ، روی سیاره نپتون در حرکت است. بادهای نپتون سرعتی دو برابر سرعت فوق دارند که حدوداً ۱۰ برابر سرعت گردبادهای سطح زمین است.

منظومه ی شمسی

حلقه‌های نپتون

در مدتی کمتر از ۱۰۰ میلیون سال ، تریتون وارد محدوده روش نپتون (کوتاهترین فاصله از یک جسم اصلی که در آن یک جسم تابع می‌تواند بدون آنکه توسط نیروهای جاذبه متاشی شود، دور بزند) خواهد شد. نیروهای کششی می‌توانند قمرهایی که در این محدود

 

ه قرار دارند را بسته به نوع مواد تشکیل دهنده شان متلاشی کنند. احتمال دارد تریتون به سنگریزه‌هایی تبدیل شده و حلقه‌ای زیبا به دور نپتون تشکیل دهد.

حلقه‌های نپتون در فاصله ۴۰۰۰۰ تا ۶۳۰۰۰ کیلومتری (۲۵۰۰۰ تا ۳۹۰۰۰ مایلی) نپتون گسترده شده‌اند. این حلقه‌ها بسیار تیره هستند، یکی از آنها عریض و سه حلقه دیگر باریک می‌باشند. نام حلقه‌های آدامز و لووریه از نام دو ستاره شناس که وجود و موقعیت سیاره نپتون را پیش بینی کرده بودند، گرفته شده است. نام حلقه گاله از نام ستاره شناس آلمانی ، یوهان گاله (۱۹۱۰-۱۸۱۲) ، که نپتون را کشف نمود گرفته شده است. کاوشگر فضایی ویجر۲ انبوهی از مواد حلقوی در حلقه آدامز کشف نمود که ستاره شناسان هنوز توضیحی برای وجود آنها نیافته‌اند.

نپتون نخستین سیاره ای بود که به واسطه پیش بینی های ریاضی کشف شد

 

منظومه ی شمسی

منظومه ی شمسی

نکات تکمیلی – منظومه ی شمسی-

  •  هر زمان به قرص کامل ماه نگاه می‌کنید، تنها یک طرف ماه هست که می‌بینید. به عبارت دیگر بشر از روی زمین همیشه تنها یک سمت ماه را می‌تواند نظاره کند سمت دیگر ماه از دید ناظر زمینی قابل مشاهده نیست.
  •  زمان طولانی‌ترین خورشیدگرفتگی که تا کنون رخ داده برابر هفت دقیقه و سی و یک ثانیه بوده است.
  •  ستاره دنباله‌دار هالی تقریبا هر هفتاد و شش سال یکبار از سیاره زمین عبور می‌کند. زمان بعدی که این ستاره دنباله‌دار از سیاره زمین عبور خواهد کرد سال دو هزار و بیست و شش میلادی خواهد بود.
  •  اگر DNA شما باز شود و در یک مسیر مستقیم امتداد پیدا کند تا کره ماه خواهد رسید.
  • در خلال یک خورشید گرفتگی کامل دمای هوا می‌تواند تا شش درجه سانتیگراد کاهش پیدا کند.
  •  درخشش قرص کامل ماه نه برابر درخشش قرص نیمه ماه است.
  • ماه تقریبا هر بیست و هفت و روز نصفی به دور زمین گردش می‌کند.
  •  قطر ماه، سه هزار و چهارصد و هفتاد و شش کیلومتر است و این درحالی است که قطر خورشید برابر یک ملیون و سیصد و نود هزار و صدو هفتاد و شش کیلومتر می‌باشد.
  • خورشید سیصد و سی هزار و سیصد و سی مرتبه بزرگتر از زمین است.
  •  سیاره ونوس تنها سیاره‌ای در منظومه شمسی است که در جهت عقربه‌های ساعت می‌چرخد.
  •  هر سال سیصد و شصت میلیون تن از وزن خورشید کاسته می‌شود.
  •  وزن کره ماه هشتاد و یک میلیارد تن است.
  • مرکز خورشید دمایی در حدود پانزده میلیون درجه سانتیگراد حراررت دارد.
  • هیدروژن بیشترین عنصر موجود در جهان هستی است.
  • در داخل ستاره خورشید می‌توان یک میلیون سیاره زمین را جای داد.
  •  تمام سیارات منظومه شمسی را می‌توان در سیاره مشتری جای داد

منظومه ی شمسی

 

اگه سوالی در مورد مشاوره و برنامه ریزی درسی دارید اینجا کلیک کنید

و

اگه سوالی در مورد فیزیک کنکور و جزوه و کتاب دارین اینجا کلیک کنید

بازدید: ۱۸۷۲